Araçlar
Köprüüstü hesapları
Rota, mesafe, gerçek rüzgâr, CPA, akıntı düzeltmesi, pusula dönüşümü ve 17.596 limanlık UN/LOCODE veritabanı. Hepsi tarayıcında çalışır; hiçbir veri sunucuya gitmez.
Öğretici ve planlama amaçlıdır · Seyir kararları resmî harita, ECDIS ve yayınlanmış tablolarla verilir
20
Köprüüstü aracı
17.596
UN/LOCODE limanı
36
Boğaz ve kanal
0
Sunucuya giden veri
Sekiz limana kadar uğraklı, karadan kaçınan otomatik deniz rotası. Bacak bacak rota, mesafe ve süre; geçit seçimi ve elle düzenleme.
Pilot bindirme, dönüş noktası ya da bir TSS için tam koordinat gir; rota o noktadan geçer. Ondalık (41.34) ya da derece-dakika (41 20.5 N) yazabilirsin. TSS ve şamandıraları görmek için haritada “Denizcilik” katmanına geç.
Rotanın hangi boğaz ve kanallardan geçeceğini sen seç. Seçmezsen motor en kısa yolu kendi bulur; kullandığı geçitler aşağıda noktalı çerçeveyle işaretlenir.
Formül ve dayanak
d = 2R · asin √( sin²(Δφ/2) + cosφ₁ · cosφ₂ · sin²(Δλ/2) )
Rota, karadan kaçınan bir deniz ağı üzerinde Dijkstra en kısa yol algoritmasıyla bulunur; ağın düğümleri arasındaki her bacağın uzunluğu yukarıdaki haversine bağıntısıyla, R = 3440,065 NM alınarak hesaplanır. Süre basitçe mesafe ÷ hız; her uğrağın liman süresi sonraki varış saatlerini öteler.
DayanakHaversine: Bowditch, The American Practical Navigator, Cilt II. Deniz ağı: searoute-js (MIT), OpenStreetMap tabanlı.
İki mevki arasında büyük daire ve kerte hattı rotası ile mesafesi.
Formül ve dayanak
cos d = sinφ₁ sinφ₂ + cosφ₁ cosφ₂ cos Δλ · tan C = Δλ / ΔMP
Büyük daire mesafesi küresel kosinüs bağıntısıyla, ilk rota ise küresel üçgenden bulunur; bu en kısa yoldur ama rota sürekli değişir. Kerte hattı Mercator seyri ile hesaplanır: meridyen parçaları farkı (ΔMP) üzerinden sabit bir rota açısı çıkar — daha uzun ama tek rotayla gidilir.
DayanakBowditch, The American Practical Navigator, Cilt II, Bölüm 24 (Sailings); Admiralty Manual of Navigation, Cilt I.
Köprüüstündeki bağıl rüzgârdan gerçek rüzgârın yönü ve hızı.
Formül ve dayanak
V⃗gerçek = V⃗bağıl − V⃗gemi
Bağıl (görünen) rüzgâr, gerçek rüzgâr ile geminin kendi hareketinin toplamıdır. Her iki vektör kuzey–güney ve doğu–batı bileşenlerine ayrılır, gemi vektörü çıkarılır ve sonuç yeniden yön ile hıza çevrilir. Rüzgâr yönü daima estiği yöndür.
DayanakVektör üçgeni; Bowditch, The American Practical Navigator. Deniz hâlleri: WMO Beaufort ölçeği (WMO No. 558).
Karşı geminin en yakın yaklaşma mesafesi ve o ana kalan süre.
Formül ve dayanak
TCPA = −(r⃗ · v⃗) / |v⃗|² · CPA = | r⃗ + v⃗ · TCPA |
Karşı geminin bize göre konumu r⃗ ve bağıl hızı v⃗ = V⃗hedef − V⃗kendi olarak yazılır. İki gemi arasındaki mesafenin en küçük olduğu an, mesafenin zamana göre türevinin sıfırlandığı andır; bu da yukarıdaki TCPA bağıntısını verir. TCPA negatifse en yakın geçiş çoktan olmuştur, gemi uzaklaşmaktadır.
DayanakBağıl hareket ve radar plotting: Bowditch, Cilt I, Bölüm 8. Çatışma riskinin değerlendirilmesi: COLREG 1972, Kural 7.
Akıntıya rağmen istenen yolu yapmak için tutulacak rota ve yer üstü hızı.
Formül ve dayanak
V⃗yer = V⃗su + V⃗akıntı → sin(C − T) = (Vak / Vsu) · sin(S − T)
Geminin yer üstündeki hareketi, sudaki hareketiyle akıntının toplamıdır. İstenen yolu (T) yapmak için akıntı üçgeni çözülür: akıntının yola dik bileşenini sıfırlayan rota, tutulacak rotadır. Yola paralel bileşen ise yer üstü hızını artırır ya da azaltır.
DayanakCurrent sailing: Bowditch, The American Practical Navigator, Cilt II; Admiralty Manual of Navigation, Cilt I.
Pusula – manyetik – gerçek arasında dönüşüm (sapma ve manyetik değişim ile).
Formül ve dayanak
Gerçek = Pusula + Sapma + Manyetik değişim (doğu +, batı −)
Pusula rotasına önce geminin kendi manyetik alanından doğan sapma (deviation) eklenir; sonuç manyetik rotadır. Buna yerin manyetik alanının coğrafi kuzeyden farkı olan manyetik değişim (variation) eklenince gerçek rota bulunur. Doğu değerler artı, batı değerler eksi işaretlidir; ters yönde ilerlerken işaretler ters çevrilir.
DayanakAdmiralty Manual of Navigation, Cilt I; sapma çizelgesi geminin kendi pusula defterindedir. Manyetik değişim: harita gülü ya da WMM/IGRF modeli.
Göz yüksekliğine göre ufuk mesafesi ve bir fenerin görünme mesafesi.
Formül ve dayanak
d(NM) = 2,08 · √h(m) · dgörünme = 2,08 · ( √hgöz + √hfener )
Deniz ufkunun mesafesi göz yüksekliğinin kareköküyle artar. 2,08 katsayısı, ortalama atmosferik kırılmayı (refraksiyon) hesaba katar; ışın hafifçe büküldüğü için ufuk geometrik olandan biraz uzaktır. Bir fener ilk göründüğünde (fener suyun üstünde belirdiğinde) mesafe, iki ufuk mesafesinin toplamıdır — bu klasik bir mevki hattıdır.
DayanakDipping distance: Admiralty List of Lights ve Bowditch, Table 12. Katsayı, kırılma çarpanı k ≈ 0,83 kabulünden gelir.
Gövde rengi, şekli, tepe işareti ve fenerinden IALA işaretini tanır; hangi taraftan geçileceğini söyler.
Formül ve dayanak
Kural tabanlı eşleme — hesap yok
Bu araç hesap yapmaz; girdiğin gövde rengi, şekil, tepe işareti ve fener karakterini IALA Denizde İşaretleme Sistemi’nin tanım kümesiyle eşleştirir. Yanal işaretlerin renkleri A ve B bölgelerinde terstir: A bölgesinde iskele kırmızı, B bölgesinde (Amerika, Japonya, Kore, Filipinler) iskele yeşildir. Kardinal işaretler tepe işaretinin gösterdiği yönle, izole tehlike iki siyah küreyle tanınır.
DayanakIALA Denizde İşaretleme Sistemi (IALA-AISM Maritime Buoyage System), A ve B bölgeleri. Kesin bilgi: seyir haritası, Fenerler Kitabı ve seyir kılavuzu.
Derece-dakika, derece-dakika-saniye ve ondalık derece arasında dönüşüm.
Formül ve dayanak
Ondalık derece = D + M/60 + S/3600
Denizcilikte mevki genellikle derece ve ondalık dakika (41° 20,5′ N) olarak yazılır; bir dakika enlem yaklaşık bir deniz miline eşittir, bu yüzden dakika cinsinden düşünmek mesafe hissi verir. Elektronik sistemler ise çoğunlukla ondalık derece ister. Dönüşüm yalnızca bu taban değişimidir; işaret güney ve batı için eksidir.
DayanakWGS84 datum. UN/LOCODE ve ECDIS gösterimleri; IHO S-4 kartografya standardı.
Ad, adres ya da çağrı işaretini NATO fonetik alfabesine çevirir; birden çok satır ve yazdırılabilir PDF.
Formül ve dayanak
Harf → kod sözcüğü eşlemesi
Telsizde harflerin karışmaması için her harfin uluslararası kabul görmüş bir kod sözcüğü vardır. Bu sözcükler, telsiz gürültüsü ve aksan farkı altında bile birbirine benzemeyecek şekilde seçilmiştir. Rakamlar da ayrı okunur; örneğin 9 “nayner” diye söylenir ki Almanca “nein” ile karışmasın.
DayanakICAO/NATO fonetik alfabesi; ITU Telsiz Tüzüğü Ek 14 ve ITU-R M.1172 (denizcilik telsiz deyimleri).
17.596 limanlık UN/LOCODE veritabanında ada, koda ya da ülkeye göre arama.
Formül ve dayanak
UN/LOCODE = 2 harf ülke + 3 harf yer (örn. TRIST)
UN/LOCODE, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun ticaret ve taşımacılık için tuttuğu yer kodu listesidir. İlk iki harf ISO 3166 ülke kodu, son üç harf ülke içindeki yerdir. Arama Türkçe ve İngilizce yazım farkını, aksanları ve büyük-küçük harfi gözetmez. Bazı kayıtlarda koordinat yayımlanmamıştır; o kayıtlar rota planlayıcıda kullanılamaz.
DayanakUN/LOCODE (UNECE), 2024 sürümü; ülke kodları ISO 3166-1 alpha-2.
İkisini gir, üçüncüsünü ver. Kalkış saatini de yazarsan varış saatini hesaplar.
İki alanı doldur, üçüncüsünü boş bırak — boş olan hesaplanır.
Formül ve dayanak
d = V · t → V = d / t → t = d / V
Köprüüstünün en sık yaptığı hesap. Mesafe deniz mili, hız kwot (mil/saat) olduğu için süre doğrudan saat cinsinden çıkar; ara birim çevirmesi gerekmez. Boş bıraktığın alan hesaplanır; üçünü de doldurursan süre yeniden hesaplanır.
DayanakTemel kinematik. Deniz mili tanımı: 1 NM = 1852 m (BIPM/IHO).
Hızı düşürünce yakıt ne kadar düşer? Küp kanunuyla günlük tüketim, sefer yakıtı ve tasarruf.
Formül ve dayanak
F₂ = F₁ · (V₂ / V₁)³
Deplasman tekneli bir gemide sevk gücü, servis hızı çevresinde yaklaşık hızın küpüyle artar; yakıt tüketimi de güce orantılı olduğundan aynı kuralı izler. Bu yüzden hızı %10 düşürmek yakıtı yaklaşık %27 düşürür — yavaş seyrin (slow steaming) matematiği budur. Sefer daha uzun sürdüğü için toplam yakıt, günlük tüketim kadar sert düşmez.
DayanakSevk gücü–hız ilişkisi: Admiralty katsayısı ailesi; Molland, Turnock & Hudson, Ship Resistance and Propulsion. Servis hızı çevresinde geçerli bir yaklaşımdır; tekne kirliliği, deniz durumu, trim ve draft dahil değildir.
Gördüğün fenerleri ya da gündüz şeklini seç; hangi tekne olduğunu, hangi açıdan baktığını ve kimin kaçınacağını söyler.
Formül ve dayanak
Silyon 225° · Yan fener 112,5° · Pupa 135° · Etrafı görünür 360°
Hesap değil, kural eşlemesi. COLREG Kural 21 her fenerin görünme yayını tanımlar: silyon feneri baştan itibaren iki yandan 22,5° kıç tarafa kadar 225°, yan fenerler bunun yarısı olan 112,5°, pupa feneri kalan 135°. Bu yüzden gördüğün fener kümesi, tekneye hangi açıdan baktığını söyler: iki yan fener birden baş yönünü, tek yeşil sancak tarafını, tek kırmızı iskele tarafını, yalnız pupa feneri kıç tarafını gösterir. Etrafı görünür fenerlerin düşey dizisi ise teknenin ne yaptığını söyler ve Kural 23–31’de tanımlıdır. Kimin kaçınacağı Kural 18’in öncelik sırasından gelir.
DayanakCOLREG 1972 (Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Kuralları), Kural 18 ve Bölüm C (Kural 20–31); şekiller Kural 24–30. Fener yayları ve teknik ayrıntı: Ek I.
Sığ suda geminin ne kadar çökeceği ve omurga altında kaç metre kalacağı.
Formül ve dayanak
Açık su: S = Cb · V² / 100 · Dar kanal: S = Cb · V² / 50
Sığ suda gemi altından geçen su hızlanır, basınç düşer ve gemi suya gömülür — buna squat denir. Barrass’ın sadeleştirilmiş bağıntısı, blok katsayısı Cb ile hızın karesini kullanır; dar kanalda ya da kısıtlı suda etki iki katına çıkar. Dinamik omurga altı boşluğu, statik boşluktan squat kadar azdır; buna ayrıca deniz durumu, gel-git belirsizliği ve harita hatası payı eklenmelidir.
DayanakDr C. B. Barrass, Ship Squat ve Ship Design and Performance for Masters and Mates. Sadeleştirilmiş bağıntıdır; şirketinin UKC politikası ve gemi kılavuzu esastır.
Su derinliğine göre kaç kilit kaloma verilir, salınım dairesi ne kadar olur.
Formül ve dayanak
Kilit ≈ 1,5 · √(derinlik m) · Salınım yarıçapı = kaloma + gemi boyu
Klasik denizcilik kuralı, verilecek kilit sayısını derinliğin kareköküyle bağlar; bir kilit 27,5 metredir (15 kulaç). Kötü havada ya da tutma zemini kötüyse bu sayı artırılır. Salınım dairesinin yarıçapı, verilen kaloma boyu artı geminin tam boyudur — demir yeri seçerken bu yarıçapın içinde sığlık, başka gemi ya da kablo olmamalıdır.
DayanakGeleneksel denizcilik kuralı; Danton, The Theory and Practice of Seamanship. Şirket demirleme talimatı, tutma zemini ve hava tahmini esastır.
İki gel-git arasında herhangi bir saatte suyun yüksekliği.
Formül ve dayanak
Saatlik pay: 1/12 · 2/12 · 3/12 · 3/12 · 2/12 · 1/12
Yarım günlük (semidiurnal) bir gel-git eğrisi kabaca sinüs biçimindedir: su ilk ve son saatte yavaş, ortadaki iki saatte hızlı hareket eder. Onikide bir kuralı bu eğriyi altı eşit saate böler ve toplam yükselmenin sırasıyla 1, 2, 3, 3, 2 ve 1 on ikilik dilimini dağıtır. Elde çizelge yokken hızlı ve güvenli bir yaklaşımdır; ama gerçek eğri limandan limana değişir.
DayanakYaklaşık yöntem. Kesin değerler: Admiralty Tide Tables ve limanın kendi gel-git eğrisi. Sığ sularda ve karma gel-gitlerde sapma büyür.
Güneşin doğuş-batış saati, deklinasyonu ve genliği — pusula hatasını kontrol etmek için.
Formül ve dayanak
sin A = sin δ / cos φ · cos H = −tan φ · tan δ
Güneş doğarken ya da batarken gerçek kerterizi, deklinasyon ve enlemden doğrudan bulunabilir; buna genlik (amplitude) denir ve doğu ya da batı noktasından ölçülür. Pusuladan okunan kerterizle karşılaştırılınca aradaki fark toplam pusula hatasını verir — köprüüstünde en pratik pusula kontrolü budur. Doğuş ve batış saatleri, güneş merkezinin ufka geldiği saat açısından hesaplanır.
DayanakBowditch, The American Practical Navigator, Cilt I (Celestial Navigation) ve Cilt II genlik çizelgeleri. Deklinasyon burada yaklaşık bir güneş modelinden gelir; kesin değer Nautical Almanac’tadır. Saatler UTC ve görünür ufuk içindir, refraksiyon 34′ ve yarıçap 16′ kabulüyle.
Boylama göre yerel ortalama zaman, saat dilimi numarası ve UTC dönüşümü.
Formül ve dayanak
LMT = UTC + boylam/15 · Dilim no = yuvarla(boylam / 15)
Dünya 24 saatte 360° döndüğü için her 15° boylam bir saat eder; bir boylamın yerel ortalama zamanı UTC’den bu kadar farklıdır. Denizde saat, 15°’lik dilimlerle tutulur: dilim numarası boylamın 15’e bölümünün en yakın tam sayısıdır, doğuda saat ileri, batıda geridir. Boylam değiştikçe köprüüstü saati bir saat ileri ya da geri alınır; bu araç dilimin sınırlarını da gösterir.
DayanakBowditch, The American Practical Navigator, Cilt I, Bölüm 18 (Time). Kara saat dilimleri siyasi sınırlara göredir ve buradaki deniz dilimlerinden farklı olabilir.
Denizde kullanılan uzunluk, hız, sıcaklık, basınç, ağırlık ve hacim birimleri arasında dönüşüm.
Formül ve dayanak
1 NM = 1852 m · 1 kulaç = 1,8288 m · 1 gomina = 185,2 m
Denizcilikte metrik ve İngiliz birimleri iç içedir: harita derinliği metre, çekilen su metre, ama kılavuz kitabı kulaç, yakıt uzun ton, basınç kimi yerde inHg olabilir. Deniz mili 1929’dan beri tam olarak 1852 metredir; gomina onda biri, kulaç ise altı ayaktır. Sıcaklık dışındaki tüm dönüşümler tek bir çarpanla, sıcaklık ise kaydırmayla yapılır.
DayanakDeniz mili: 1929 Uluslararası Hidrografi Konferansı, BIPM/IHO. Diğer çarpanlar: uluslararası ayak (1959) 0,3048 m tanımı.
Uluslararası İşaret Kitabı’ndaki tek harfli işaretler ve COLREG düdük işaretleri.
Formül ve dayanak
Harf → bayrak / Mors / anlam eşlemesi
Uluslararası İşaret Kitabı’nda her harfin tek başına çekildiğinde acil ya da çok yaygın bir anlamı vardır: “A — dalgıcım var, ağır yolla uzak durun”, “O — denize adam düştü”. Bu işaretler bayrakla, ışıkla, düdükle ya da telsizle verilebilir. Ayrıca COLREG Kural 34 ve 35, manevra ve kısıtlı görüşte verilecek düdük işaretlerini belirler; ikisi burada bir arada aranabilir.
DayanakUluslararası İşaret Kitabı (International Code of Signals, IMO, 1965 – 2005 baskısı). Düdük işaretleri: COLREG 1972, Kural 34 ve 35.
Uyarı: Bu araçlar eğitim ve ön planlama içindir. Seyir planı değildir; resmî seyir haritalarının, Denizcilere İlanlar’ın ve diğer resmî yayınların yerine geçmez. Seyrin emniyeti kaptanın ve seyir zabitinin sorumluluğundadır. Kullanım koşulları ve sorumluluk reddi →